Als praten niet vanzelf gaat…

Een belangrijk onderdeel in ons leven is interactie met anderen. Het scala aan Autisme Spectrum Stoornissen (ASS) is echter zo breed dat elke ouder zal beamen dat hun bijzondere kind veel moeite heeft met sociale interactie, luisteren of te begrijpen wat een ander zegt of bedoelt. Kinderen met Asperger bijvoorbeeld weten weliswaar vaak weerwoord te geven omdat ze juist zo vroeg zijn met taal, maar er zijn ook kinderen die nooit zullen praten of dit heel moeizaam leren te doen. Voor de meeste kinderen met ASS zit er ergens een verstoring op de communicatielijn. Dan komt het er op neer dat de aangeboden informatie anders wordt verwerkt.

Mijn hersens die werken niet zo goed met elkaar en daardoor kan ik ook langzamer communiceren.

 
Moedertaal als basis

In veel gevallen van ASS is echter de moedertaal wel aanwezig vanaf de babytijd. Het komt er misschien niet altijd uit, maar er zijn vele praktijkvoorbeelden waar non-verbale mensen met ASS in staat zijn om op te schrijven wat er in hen omgaat.

Maar wat als er problemen zijn met het verwerven van de moedertaal? Deze mensen met ASS hebben vaak als comorbiditeit een taalontwikkelingsstoornis (TOS). Dergelijke stoornissen zijn relatief onbekend in de samenleving, terwijl vijf procent van de bevolking hiermee te maken heeft (Kentalis/Nationale Zorggids, 2014).

Net als bij ASS lopen de verbindingen tussen hersengebieden anders, waardoor taal minder goed wordt verwerkt. Iemand met TOS heeft o.a. moeite met het onthouden en leren van woorden of klanken. En ontstaan hierdoor problemen met de uitspraak, woordbegrip, taalperceptie en taalproductie: een complex geheel.

TOS betekent dat het moeizaam verwerven van de moedertaal een primaire stoornis is. Het zorgt er voor dat een persoon met ASS én TOS een dubbele communicatiehandicap heeft. Daardoor staan ze vaak op een grotere (ontwikkelings-)achterstand.

We staan er misschien niet altijd bij stil, maar moedertaal is eigenlijk het instrument waarmee je de wereld om je heen, en de mensen daarin, leert kennen. Vanaf je geboorte leer je hoe je zaken kunt benoemen of met je communicatiepartner dingen kunt uitpraten. De afwezigheid van je moedertaal betekent dat je jezelf niet kunt uiten en dat het een extra inspanning vergt om het aangeleerd te krijgen.

Ik krijg de taal wel binnen maar ik krijg het niet verwerkt om naar buiten te komen.

Taal thuis

Als ouder is het vaak flink aanpoten om bij je kind te achterhalen wat er speelt. Nu is dat al lastig met een kind met ASS, maar als er ook een taalontwikkelingsstoornis is blijft het vaak zoeken naar een goede aanpak. Geen kind is echter hetzelfde en er zijn wel tips en adviezen om te delen.

Verwerkingstijd: Als je iets van je kind vraagt, geef dan ook de tijd om het te verwerken. De wereld om ons heen zit boordevol met taal en het duurt langer bij je kind voordat het door alle filters is gegaan. Dan moet er ook nog terug worden gepraat. Tip: wacht even met het herhalen van je vraag tot je je kind de tijd hebt gegeven het te verwerken. Probeer (rustig) te achterhalen welk deel van je vraag eventueel extra moeite kost.

Niet doof! Vergeet nooit dat ook non-verbale mensen met ASS je heel goed kunnen horen en alles onthouden, zelfs als ze niets (kunnen) terug zeggen.

Sociale vertelsels als sleutel: Als je kind er niet uit komt dan kun je zogenaamde sociale vertelsels inzetten. Pak een stuk papier en teken of schrijf het samen met je kind uit. Hiermee kun je de wereld om je kind heen dichterbij brengen en zowel emoties als sociale interacties zichtbaar maken. Sociale vertelsels zijn ook erg nuttig om je kind voor te bereiden op een nieuwe gebeurtenis. Zelf heb ik ze bijvoorbeeld gebruikt toen ik enkele dagen op reis moest voor mijn werk. Hierbij kon ik mijn kind ook voorbereiden op verjaardagen en andere sociale gelegenheden.

Spraakproblemen: Als je kind niet duidelijk te verstaan is, neem dan contact op met een logopediste in de buurt. Klik hier om er een op te zoeken. Vaak is hiervoor een doorverwijzing van je huisarts nodig. Je kunt ook via school een logopedische screening aanvragen.

Quotes zijn afkomstig uit Spraaktaal van Jet Isarin.

Als praten niet vanzelf gaat… is geschreven voor het magazine: Leven met Autisme. Hij is gepubliceerd in het Juni 2014 nummer. Je kunt het artikel ook hier lezen, dit artikel is het eerste artikel uit een reeks dat gaat over taal/spraak stoornissen en autisme.

You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.You can leave a response, or trackback from your own site.