Een erfenis van stil verdriet

Mijn hele leven lang heb ik één opa en oma gekend en dus ook één kant van de familie. Er was wel één oom, de broer van mijn vader die vaak met zijn gezin bij ons kwam en heel sporadisch was er contact met andere broers en zussen. Dit gemis en gebrek aan contact is een erfenis van de tweede wereldoorlog. Mijn opa sprak zelf zelden over de oorlog, maar we weten wat hij heeft gedaan en zijn er in stilte heel trots op. Vlak na zijn overlijden vond een joodse familie dan eindelijk mijn opa’s adres en ze wilden hem graag bedanken voor het riskeren van alles voor hun leven. Het was een keuze die hij toen maakte en het was ook zijn keuze om elk eerbetoon af te wimpelen.

Zo anders was het voor de andere kant, de familie die we eigenlijk nooit hebben gekend. Ongeveer 12 jaar na de tweede wereldoorlog werd het gezin van mijn vader (die zelf na de tweede wereldoorlog is geboren) ruw uit elkaar getrokken na het overlijden van zijn moeder. Heel lang hebben we het moeten doen met geruchten en de taboesfeer die hier om heen hing: niemand binnen die familie wilde de kinderen in hun midden opnemen en de jonge kinderen kwamen in pleeggezinnen en weeshuizen terecht. Mijn vader heeft nooit de warmte en liefde van het gezin gekend totdat hij verliefd werd op mijn moeder. Mijn grootouders hebben hem warm onthaald en pas daar leerde hij hoe het echt kan zijn. Deze erfenis heeft hij doorgegeven aan zijn eigen kinderen.

Pas zes jaar geleden kregen we iets meer inzicht in wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog zo fout is gegaan in Hengelo. Mijn oma was voor de oorlog getrouwd met een Duitser en tijdens de oorlog heeft ze hem de deur gewezen. Heel lang was er het gerucht dat deze man in Duitse dienst was getreden, maar het blijkt nu dat hij al die tijd in dezelfde stad is gebleven maar echter niet meer thuis welkom was. Naar het waarom blijven we vooralsnog gissen. Opvallend was dat deze man een Nederlandse stamboom heeft, maar door het huwelijk van zijn ouders een Duits paspoort kreeg. Maar ja, het Duitse paspoort gaf hem het aanzien van een echte Duitser.

Er was echter meer aan de hand. In het gezin van mijn Hengelose oma werd er gekozen voor zowel het verzet als collaboratie (door bijvoorbeeld lidmaatschap van de NSB): een verscheurd gezin tijdens deze oorlog. Vele geruchten gaan nog steeds in de rondte welke keuzes mijn Hengelose oma heeft gemaakt. Het zat haar familie dwars dat ze op uitnodiging van haar zus en schoonzus ging feesten met de Duitsers. Ook gaat er het gerucht dat één van haar dochters een Duitse vader – een militair – heeft. Maar het zijn geruchten en hopelijk kan het NIOD – als mijn oma daar een dossier heeft – ons verder kan helpen om haar te kunnen begrijpen om dat boek te kunnen sluiten.

Maar wat vaststaat, is dat door deze geruchten en de keuzes gemaakt in de Tweede Wereldoorlog zes kinderen ernstig heeft beschadigd. Niet alleen doordat ze zonder hun broers en zussen moeten opgroeien, maar ook door de geruchten over een foute keuze die hun moeder heeft gemaakt en nu nog steeds moeten leven met dit taboe. Zes jaar geleden hoorde ik hoe mijn overgrootmoeder zelf de moeilijkste keuze in haar leven moest maken. Niet alleen moest ze lijdzaam toezien hoe twee van haar kinderen de foute kant kozen, maar ook dat deze keuze het haar onmogelijk maakte om deze zes kinderen na het verstrijken van de tweede wereldoorlog een huis te bieden. De schande was gewoon te groot, maar tot aan haar sterfbed heeft ze een intens stil verdriet gehad, een stil verdriet dat de kinderen die de erfenis van hun moeder nog steeds bij zich moeten dragen.

Als een kind van de tweede generatie merk ik dat ik dit op een afstand kan bekijken met wat mijn opa me heeft bijgebracht als een stevige richtlijn. Hij heeft een kind van een ‘foute’ Nederlandse een w arm nest geboden en met de mantel der liefde bedekt en geleerd hoe het wel kan. Hij zag dat mijn vader niets kon doen aan fouten die zijn gemaakt door zijn moeder en dat ook hij een kans verdiende op een beter leven.

Nu dat we bijna weer 4 mei gaan herdenken mis ik de vergevingsgezindheid en begrip. De discussie rondom Auke de Leeuw’s gedicht gaat nauwelijks in op de boodschap die het draagt: moeders blijven altijd van hun kinderen houden ongeacht welke fouten ze maken. Het is moeilijk om dit toe te lichten als mensen struikelen over de fouten van een kind en hoe dit het leven van een moeder en de rest van het gezin onherstelbaar veranderden. Het gaat mij niet om die foute mensen en ik wil dat niet goed praten, maar het gaat me aan het hart dat de moeders van die mensen die machteloos moesten toekijken en zelfs nu nog worden genegeerd.

Nu dat ik weet wat voor een erfenis van stil verdriet er altijd aanwezig is geweest, wil ik stil staan bij mijn overgrootmoeder. Door de foute keuzes van haar kinderen heeft zij jarenlang haar verdriet niet mogen tonen. Zelfs nu niet als het uit de maatschappelijke discussie blijkt dat anderen niet de ruimte gunnen om dat in vrijheid te herdenken. Wat ik de afgelopen week heb geleerd is dat niemand weet hier een antwoord op zonder een Godwin toe te passen, niemand die wil zeggen wanneer er dan wel ruimte is voor een groot verdriet als deze.

Ik weet

En ik herinner

Denkend aan die tranen

Die ze nooit heeft durven laten

Category: Familie
You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed.You can leave a response, or trackback from your own site.